Wat Mozes zag compri‘Op diezelfde dag zei de HEER tegen Mozes: ‘Ga het Abarimgebergte in en beklim de Nebo, die in Moab ligt, tegenover Jericho. Daar kun je uitkijken over Kanaän, het land dat ik de Israëlieten in bezit ga geven.’
Deuteronomium 32:48-49

God geeft Mozes hier de opdracht om de berg Nebo te beklimmen. Vanaf die berg kon hij in de verte het land van zijn dromen zien liggen. Het land dat God aan zijn volk, de Israëlieten, beloofd had. En het was Mozes’ levenstaak geweest de mensen daarnaar toe te leiden.

Dit moet een heel bijzondere ervaring voor Mozes geweest zijn. Een ontroerend moment, maar ook wrang. Hij was nu honderdtwintig jaar en wist dat het einde van zijn leven naderde. Mozes had al vele bergen in zijn leven beklommen en dit zou zijn laatste klim zijn. Er zal een mengeling aan emoties en gevoelens door hem heengegaan zijn. Bovendien vertelt God hem hier nog eens wat hij al wist: hij zou het beloofde land zelf niet in gaan. God zei: ‘Dit is het land waarvan ik aan Abraham, Isaäk en Jakob onder ede heb beloofd dat ik het aan hun nakomelingen zou geven. Ik laat het je nu zien, maar erheen oversteken zul je niet.’ Deuteronomium 34:4

Die laatste woorden zijn heel pijnlijk voor Mozes. Hij wist het al, maar toch….

Het raakt mij steeds weer als ik het lees. Ik vind het zo verdrietig voor Mozes, na alles wat hij heeft meegemaakt. Ondanks alles is hij God zo trouw gebleven. Hij heeft zich zo ingezet voor God en voor het volk Israël.
Om eerlijk te zijn heb ik het wel eens gemeen gevonden dat God hem het land nog liet zien. Zo van: ‘Kijk, dit is het prachtige beloofde land, maar jij mag er lekker niet naar toe.’ Maar de reden waarom God Mozes het land liet zien was niet om hem te plagen. Nee, God wist dat Mozes een grote liefde voor Israël had. Daarom mocht hij voor zijn dood het toekomstige vaderland van zijn volk bekijken, hij wilde Mozes geruststellen dat het goed zou komen.

Waarom mocht Mozes het land niet in?
Ieder mens heeft een aantal sterke, maar ook een aantal zwakke karaktereigenschappen. God hield van Mozes zoals hij was, maar hij wilde hem ook een spiegel voorhouden om hem te helpen zijn zwaktes onder ogen te zien. God houdt ook van ons zoals we zijn, maar hij is niet onverschillig over onze onvolkomenheden. Hij biedt ons de mogelijkheid aan om met zijn hulp te veranderen.

Mozes had een probleem met drift en boosheid in zijn leven. Hij kon deze emotie maar moeilijk beheersen. We zien dat openbaar komen als hij een Egyptenaar doodslaat. (Exodus 2:11-12)

Na zijn woestijnperiode zien we een duidelijke verandering in het karakter van Mozes, maar die ongecontroleerde boosheid kwam af en toe opnieuw naar boven. We zien dat bijvoorbeeld als hij de twee stenen tafelen stuk gooit, omdat het volk een gouden kalf heeft gemaakt. 

‘Dichter bij het kamp gekomen, zag hij het stierenbeeld en het gedans. Woedend smeet hij de platen aan de voet van de berg aan stukken.’  Exodus 32:19

Later, als het volk klaagt omdat er een tekort aan water is, heeft Mozes weer zo’n woedeuitbarsting.

‘De HEER zei tegen Mozes: ‘Neem de staf en roep met je broer Aäron de Israëlieten bijeen. In hun bijzijn moeten jullie de rots daar bevelen water te geven. Jullie zullen water voor hen uit de rots laten komen, en mensen en vee te drinken geven.’ Mozes nam de staf uit het heiligdom, zoals de HEER hem had opgedragen. Hij en Aäron lieten iedereen bij de rots samenkomen. ‘Luister, opstandig volk, ‘zei Mozes, ‘zullen wij voor u uit deze rots water laten stromen?’ Hij hief zijn hand op, sloeg tweemaal met zijn staf op de rots, en het water stroomde eruit, zodat iedereen te drinken had, en ook het vee. De HEER zei tegen Mozes en Aäron: ‘Omdat jullie niet op mij vertrouwd hebben, en in het bijzijn van de Israëlieten geen ontzag hebben getoond voor mijn heiligheid, zullen jullie dit volk niet in het land brengen dat ik het geef.’   Numeri 20:7-12

Je kunt merken dat Mozes behoorlijk geïrriteerd is als hij het volk toespreekt en in zijn boosheid doet hij niet wat God van hem vraagt. Hij slaat uit frustratie op de rots, niet één, maar tweemaal.

Ik denk dat Mozes niet voldoende had afgerekend met zijn boosheid.

Was Gods straf voor Mozes niet te zwaar? Tenslotte was het toch het volk dat hem zó getreiterd had, dat hij uiteindelijk tot deze daad kwam? Dat is waar, maar Mozes was de leider en hij had ook hier een voorbeeld moeten zijn voor het volk. Omdat hij een grote verantwoordelijkheid had tegenover het volk, kon hij er niet gemakkelijk van afkomen. Mozes was ongehoorzaam geweest aan Gods bevel. Wat God hem hier vooral kwalijk neemt is dat hij zich oneerbiedig tegenover God gedroeg in het bijzijn van het volk. Mozes diskwalificeerde zichzelf.

Als hij dan uiteindelijk op de berg Nebo staat, ondervindt hij de pijnlijke gevolgen. Hij had het aan zichzelf te wijten dat hij het beloofde land niet mocht binnengaan. De berg Nebo werd zo voor Mozes het symbool van de onvervulde droom.

Gelukkig staat het einde van het leven van Mozes niet alleen maar in het teken van deze gemiste kans. Dat is ook voor ons hoopgevend. Het is mooi om te zien hoe God Mozes op een bijzondere, unieke wijze eerde en daarmee zijn genade en liefde voor hem toonde. Mozes werd door God zelf begraven en over zijn sterven staat er in Deuteronomium 34:5 het volgende: ‘Zo stierf Mozes, de dienaar van de HEER…’ Als je de Hebreeuwse woorden hier letterlijk probeert te vertalen, dan staat er: ‘Mozes stierf op de mond van de HERE’.

Volgens de Talmoed (baba Batra 17a) moeten we die uitdrukking zo opvatten, dat Mozes stierf door een kus van God. Hieruit is de Joodse uitdrukking ‘dood door een kus’ ontstaan. Deze uitdrukking verwijst naar een plotselinge, pijnloze dood op hoge leeftijd. Hoe het precies is gegaan weten we natuurlijk niet, maar ik vind deze interpretatie wel heel mooi.

Voor ons ligt de uitdaging om niet, net als Mozes, op de berg Nebo te eindigen. Veel dromen sterven een vroegtijdige dood en dat kan niet de bedoeling zijn.